MUZAFER ÇAUSHI

I lindur në Tivar më 1959. Në Sarajevë diplomon gazetarinë, por me gazetari merret shumë pak. Ka punuar si kamarier, teknik politik, peshkatarë dhe tregtar. Prej pak, para një apo dy vitesh, ka filluar të shkruaj tregime dhe kohë më parë iu ka botuar edhe përmbledhja e parë me titull "Shfaqjet e së shtunës mbrëma".
I martuar, është baba i dy vajzave. Jeton dhe (nga pak) punon në Ulqin.
Redaktori regjional i BKG-së për Malin e Zi.

Prevod na srpskohrvatski ovdje
THESARI I AXHËS MILLOVAN


Nuk i kam pasur as dhjetë vjet kur jam përcaktuar që, kur të rritem, do të bëhem gazetar... të punoj në trafikë dhe si axha Millovani të shisja gazeta.
Duke e pritur atë ditë çdo ditë me kujdes jam përgatitur për atë shërbim të ardhshëm, duke i vëzhguar dhe studiuar tri anët me xham të trafikës, që atë shtator e kishin vendosur tamam matanë rrugës të shtëpisë sime. Ana e prapme, nga e cila hyhej brenda, ishte fare e jointeresante, përveç që në të pas disa ditësh ndjefi një vizatim i një vajze me shalë të hapura së cilës ajo plasa në mes të këmbëve i dukej si ndonjë iriq. Mirëpo shkarravina të tilla ka pasur në çdo mur, dhe ishte e domosdoshme të shikohej mirë, të mos shkelje ndonjë gjë që qelbet, andaj pas kioskës as që kam shikuar.
Axha Millovani veç që nga dita e parë të gjitha xhamat i ka mbuluar me revyja laramane, me gazeta të zeza të mërzitshme, dhe me romane të shkruar dhe të vizatuara, duke i varur në një spango të lidhur. Prej fotografisë deri në fotografi, prej titullit deri në titull, në xham leja gjurmë të frymës time të ngrohtë, duke dashur të lexoja edhe atë që ishte shkruar edhe me shkronjat më të vogla, duke thithur figurat e stripave, duke i njohur titujt e serive.
Unë çdo të premte e kam blerë revistën “Politikin zabavnik”, ishte e ditur, ishte patjetër, pati - s’pati. Mësuesja në një mbledhje të prindërve pati thënë se “Zabavniku” është një gazet shumë interesante dhe e dobishme për moshat fëmijërore, por që njëkohësisht tha edhe se, se stripat i topisin fëmijët, andaj duhet evituar. Më çuditën shumë këto fjalë të saja dhe gati sa e luhati atë mendimin tim të betonuar për të se ajo ishte një krijesë ndër më të urtat, ndoshta jo në tërë shtetin, por që në qytet – me siguri. Sepse kam vështruar njerëz rreth vetes të cilët kurrë s’e kanë mbajtur në dorë asnjëfarë stripi dhe s’kam mundur të krijoj bindjen se ata janë goxha të mendshëm. Përkundrazi, kanë lexuar për do farë komitetesh, rezolucione dhe ekspoze - për të gjitha këto shkruante në gazetat e axha Millovanit në ballinat, e sikur t’i pyesje si thirret kali i Fantomit, s’kanë pasur lidhje. E të gjithë kuajt e tjerë i kanë ditur përmendësh. Unë kurrsesi nuk kam dashur që në atë mënyrë të bëhem i mençur, dhe më me kënaqësi do të pranoja të jem i trashë, vetëm të kisha kë që të më jepte para për të gjitha ato fletore interesante që më pëlqenin aq shumë. Të premteve isha një myshteri që s’kishte durim, “Zabavniku” i parë i grumbullit është dashur të ishte imi, por që gjatë javës ishin edhe dhjetë ditë kur vinin revista e tituj të rinj.
Atë ditë kur axha Millovani shumë keq më kërciti në dritare unë e kisha ngjitur hundën për xham, ai m’u bë një njeri më i urryeri në botë. Më dukej mjaft i neveritshëm edhe deri atëherë, sepse ai vetëm bërtiste dhe qelbej me duhmë rakie, por që ky ishte kulminacioni. Më së shumti e urreja të premteve kur e pritja nga një orë deri sa vinte me ngadalë nga pijetorja “Pod lozom”, kur rrinte më gjatë se në trafikë. Murmuronte se nuk ishte sheqer që të shkrihej në ujë, me nervoz hallakaste duke e kërkuar revistën time dhe, gjithsesi, nga pak e shqyente ose e zhubraviste, duke e nxjerrë me vështirësi nga fundi i barrës. I ka humbur nervat, të gjithë thoshin, në një farë ishulli, ku ka qëndruar më së gjati, deri sa ka qenë. “Sigurisht atje ka pritur fajrontin, si në kafehane”, e kam dëgjuar një herë teto Zaden e cila e ruante fqinjin tim të mitur, Buckon. Unë nuk e kisha të qartë se për çka ishte fjala, por që e kam ditur se nuk ishte normal që, duke pasur mundësinë e një përzgjedhje, ai gjithherë zgjedh vetëm titullin e ballinës së “Politikës” dhe faqet e fundit të “Pobjedës”. Dhe vazhdimisht diskutonte për një NATO pakt, gjithherë duke bërtitur më shumë se bashkëbiseduesi, duke e bindur se ai e di më mirë, se askush s’ka lexuar sa ai, sepse është me gazeta çdo ditë.
- Çuno, thuaji asaj atje të na sjellë dy kafe dhe nga një raki, këtu në kioskë! – për herë të parë në jetë axha Millovani m’u drejtua personalisht dhe për drejtë.
As vet nuk e di si e kam kapërcyer në vrap rrugën, e të mos më kishte shkelur gjë, por që ishte punë e fatit se atëherë nuk kishte shumë automjete. E vërteta, aty pranë ishte e ndalur “Volga” e zezë e komunës, por që me të nuk vozitej shumë, por shoferi Cufo gati tërë ditën e fshinte dhe e i jepte shkëlqim.
Vrap hyra në kafehane, iu avita banakut dhe gati pa frymë ia thashë porosinë kamerieres Hanife, që pulpat e këmbëve, në çorapet rrjetë, fare i përngjanin kofshëve të bibës, që gjithherë kishte në “Vraçar” para Vitit të Ri. Duke u luhatur si ndonjë barkë, Hanifja doli dhe në anën tjetër i shërbeu myshterinjtë në kioskë, mirëpo në të kthyer, i hoqi këpucën te bliri dhe gjatë e fshiu mutin nga takat, duke sharë me do sharje të cilat i dëgjova për herë të parë.

- E këtë punë e paska bërë me mend! – komentonte Zadja nga ballkoni – E ka sjellë këtë vajzushë nga ndonjë qymez, dy herë mund t’i bëhet baba. Tash vërtet e ka kënaqur!
- E do të kënaqen edhe shumë të tjerë, ta them unë, kanë çka lypin në të shumë, - shtoi Mika nga kati i parë, andaj u qeshën me lezet.
Në ndërresën e pasdrekes e mori Rakja e re, rrumbullake, dhe e qeshur, gruaja e re e Millovanit.
Asaj të moçmes as që i dihej gjurma, sepse ajo kishte ikur shumë më herët se ky të kthehej nga Ishulli.
Rakja fliste me zë të lartë, e gëzueshme dhe shumë i pëlqenin shampitet, andaj Miftari nga ëmbëltorja “Ohri”, me ato mustaqet e vogla dhe me një tabaka vinte tek ajo. Priste pak deri sa ajo me dy kafshata e përpinte ëmbëlsirën ende të ngrohtë, qeshte dhe shihej se ai kënaqej duke i shikuar ato buzët e saja të mishta dhe të lëngshme, ato faqe si molla dhe mjekrën me një birë. Ai i fuste paratë në xhep dhe shkonte, duke u qeshur si një budalla dhe duke folur diçka me vetveten.
Shampitja edhe mua më bëri që për herë të parë të hyja në trafikë, kur Rakja më luti t’ia çoja, sepse ai i i saji i Ëmbli, kishte shkuar në shtëpi, në Maqedoni. Ma ofroi një copë dhe më tha të ulem nëse dua. Nuk e mora shampiten, por që nderim më të madh s’mund të më bënte se kur më tha se mund të ulem në barrën e gazetave të vjetra, në atë trafikë të ngushtë. Nga kjo anë të gjitha ishin ndryshe: edhe vitrina, edhe dritarja e vogël, dhe bota jashtë që sa dallohej mes gazetave të shumta të hapura në dritare. Rakja e kollofiti shampiten, ndërsa unë përmbajtjen e kioskës. Në një çast para meje ishte e gjithë pasuria e botës, të gjithë stripat kam mundur t’i prekja, t’i shfletoja, t’u merrja erë...
Erdha edhe të nesërmen dhe me turp futa në trafikë, e pastaj gati çdo ditë.
Rakja gëzohej për mua, sepse mërzitje fort, sidomos pasdreke kur njerëzit pushoni, para trafikës sillej vërdallë vetëm milici Llalle, duke i rënë me shuplakë pendrekut. Kurdo që paraqitej ashtu trupmadh dhe me rroba blu, si “Blek – shkëmbi”, unë ngadalë do të lëshohesha nga karrigia ime prej gazetave dhe do ta mbuloja fytyrën me ndonjë strip. E kam pasur bindjen se Llalle sillet pa pra në këtë në të qytetit sepse sigurisht ende s’e ka harruar atë topin prej bore dimrit të kaluar dhe se ende shpreson se do ta gjente atë që e ka turpëruar për gjithmonë. Unë e kam parë se kush e pati gjuajtur me top bore, më të madh se çdo top, e gjuajti nga tarraca e lartë e postës dhe më dukej se të gjithë e dinin se vetëm unë e di. Bomba prej bore nuk e goditi, ajo u derdh për betoni mu para këmbëve të tija, por që milici u shtri për toke si të ishte i kositur, me gjithë atë trup e peshë që kishte. Vrapuan njerëzit, e lagën e fërkuan, mezi e kthyen, por kur mësuan se nuk e kishte goditur kurrgjë, por që ishte shtrirë nga shoku dhe frika, të gjithë u plasën nga gazi. Ashtu Llalle panduri u vra pa i kapur plumbi, ashtu iu vra reputacioni, u bë temë e shakasë dy ditë të tëra sa zgjati bora. Dy ditë të një çmendie të përgjithshme në një vend kur të moshuarit kanë thyer këmbë, të rinjtë duar, ndërsa kokat i kanë humbur që të gjithë, duke mos dashur që të lëshonin nga dora çka do, sepse e kanë ditur që bora s’e ka gjatë...
Më së shumti kisha qejf të shikoja njerëz të njohur kur kërruseshin te dritarja e vogël të trafikës, kur me kujdes ulnin kokën, e mund të dalloje a e kanë larë kokën, a kanë zbokth, a u kanë rënë qimet..., dukeshin qesharakë dhe të mjerë, andaj më vinte mirë pse i punonin kaq mbrapshtë kioskat. Xhaxhi shkurtaq Avro, i gjatë tamam deri te dritarja, do ta fuste brenda atë veshin e madh me qime në të cilin shiheshin mirë telat e aparatit për dëgjim...
Rakja, sa herë që i shihte ata tela, aq gajasej sa që njeriu i gjorë duhej të zmbrapsej i trembur. Zadja vinte që nga “Prakticna zena” të nxirrte mostrën për thurje, ndërsa Bimi, noter në gjyq, shikonte vetëm “Cikun” dhe “Zum reporter”-in në vitrinë. Një herë edhe e ka blerë “Cikun” dhe e ka mbështjellë në “Pobjeda” dhe iku pa e hapur fare.
Kam qenë i detyruar që Rakes t’i shpjegoja se Komandanti Mark dhe Zagor Te Nej nuk ishin i njëjti person, edhe pse që të dy janë të pashëm dhe muskulozë. Prijësi i “Ujqve” nga Ontario lufton për liri kundër “Uniformave të kuqe”, i tregoja, ndërsa “Fantazma” me sakicë, me këdo që e rrezikon të drejtën. S’ka gajle, tha, asaj i pëqenin që të dy, por që s’e duronte atë Rip Kirbin, sepse rri ngrirë dhe ka syze. Pikërisht kur mora të mbroja Ripin, t’ia shpjegoja fill e për pe të gjitha për të, për mendjen e hollë të tij, në trafikë, i dehur – dru, me skacë hyri Millovani. Ne të dyve as që na shikoi, por e hapi skafin dhe e kapi një grusht me pare që i bëri duq dhe i futi në xhep. Gruaja e re e kapi për dore, u përpoq ta ndalte, e shkulte për mënge, por iu shkoq nga dora dhe iku edhe më ngutshëm se erdhi. Rakja shau pas tij, dhe me hidhërim tha se do t’ia kallëzonte qejfin. Nga syza i mblodhi të gjitha paratë, pastaj e çoi fustanin dhe i futi në brekë. Të gjitha i kam parë: llastikun e brekëve të bardha të lidhur në nyje, shenjën e kuqe që ia kishte lënë në mishin e butë të barkut, si dhe qimet si tela që dilnin në të gjitha anët.
Asgjë nuk më shpëtoi syrit dhe menjëherë më ra në mend titulli i romanit tim kurrë të shkruar, “Syrit të tij asgjë s’i shpëton”.
Disa herë kam provuar të shkruaj për Agjentin e Fshehtë që shihte gjithçka, por që të nesërmen kuptoja se e gjithë ajo shumë i ngjan stripit të cilin sapo e kisha e lexuar.
Kam vendosur që shkrimeve do t’u përkushtohem kur të pushoj së lexuari.
Llalle ishte i vetmi që blinte “Dijamant filter” dhe këtë sinqerisht e çmoja. Ato cigare më dukeshin mjaft fisnike, sepse ngjasonin në do të huaja që i pinin vetëm detarët. Assesi s’më dukeshin “Morava” dhe “Zeta” dhe, në disa raste, disa njerëz të cilët deri atëherë i çmoja, mjaft më kanë zhgënjyer, duke blerë pikërisht ato.
Milici çdo herë do të mbështetej në banakun e kioskës, do ta fuste kokën nëpër dritaren e vogël, dhe do ta bënte Raken të qeshte, duke i djegur së paku tri cigare deri sa, më në fund ta paguante atë “Dijamant”. E di se një herë e kam lexuare “Mandrakun” komplet dhe e kisha marrë “Teks Vilerin”, e ai ende qëndronte në vitrinë. E kur një dite pushimi, të diele, na zuri disa nga fqinjësia se po rrinim në prag të kioskës, rreptë na përzuri:
- Ulu poshtë, shpejt! Çfarë marifeti është ky? A rrini në shtëpi tuaja në trafikë?!
Në shtëpi kurrë s’jam ulur në trafikë, por që shpesh kam menduar në të – është e vërtetë. Kam ditur të rrija pranë dritares, të shikoja vitrinën dhe të regjistroja secilin ndërrim në të. Më dukej gjë e çuditshme që një nate me shi, në trafikë nuk kishte dritë dhe s’ pritova fare të ulesha poshtë dhe të shikoja. Terr është, mund ta thyejë dikush, ose ta djegë, të gjitha janë të mundshme, kisha lexuar se kështu shpesh ndodh. U afrova me kujdes, askush nuk ishte në afërsi dhe rruga ishte pa njeri, ndërsa nga trafika dëgjoheshin do zëra të çuditshëm. U frikësova dhe kur më shkoi mendja ta kërkoja milicin Llalle, krikëlloi dera dhe, nga trafika, duke e shtrënguar rripin e pantallonave, doli pikërisht ai! Nuk më pa, u fsheha pas “Volgës”, frymë s’merrja, plasa fare. Doli edhe Rakja, ajo shikoi në të gjitha anët, i ndreqi flokët dhe me nguti u nis rrugës teposhtë.

Pas Vitit të Ri me ditë vitrina e trafikës ka qenë e mbyllur me letra të bardha dhe me shkronja të mëdha shkruante: “POPIS”.
“Zabavnikun” kam shkuar ta blija te Doda, atje në Pazar, e ai kurrë s’e mbyllte dhe stripat i shikoja me lakmi.
Sigurisht ishte muaji fror, sepse kishte filluar gjysmëvjetori i dytë, kur trafika “ime” u hap sërish. Vrapova me gëzim, kisha dëshirë ta shihja Raken, por që në katrorin e dritares së vogël më priti një fytyrë fare e panjohur, një grua e dobët, e zezë, e cila si ndonjë robot më tha: - Urdhnoni!
Nuk mora asgjë, s’iu përgjigja asgjë, veç me kokë të ulur jam kthyer në anën time të rrugës.
Ditët kanë kaluar, Zadja nga tarraca fliste për një “manjak” të Milovanit dhe ia hante mendja se atë baksuz të moçëm a do ta rrasin prapë në qymez, ndërsa unë shikoja dhe mendoja se, shitësve të rinj në trafikë: a u pëlqente rakia ose shampitja.


ASHTU QANTE ISIDORA


Në atë orën e mësimit kur të hënën me arsimtaren e biologjisë ka hyrë në klasën tonë e shtata një, të gjithë që djemtë u dashuruan në të marrëzisht. Përveç meje të cilit kjo punë i bëri vaki të shtunën, kur e pashë për herë të parë. Kur asaj dhe babait të saj u kamë ndihmuar të shtinë teshat në dhomën e gjyshes Milica.
Erdhën nga kryeqyteti dhe i ka pritur vetëm arsimtari ynë i artit, i cili babanë e saj e njihte që nga studimet. Ua ka gjetur dhomën në fqinjësinë më të afërt të gjyshes time, Milicës, e cila nuk kishte asfare pensioni dhe jetonte nga qiraja e dy “dhomëzave për pëllumba”, siç i pëlqente të thoshte. Qiraxhinjtë e mëparshëm i kanë ikur pa i paguar për tri qira të papaguara, prandaj qiraxhiu i ri është dashur t’i paguajë secilin dinarë më përpara se ta fuste kokën brenda. Mua më erdhi pak marre kur ajo e zuri derën dhe tha se pa solde s’ ka për të hyrë brenda, dhe arsimtari i artit u hidhërua keq. Beogradasi u qesh me lezet dhe pagoi. I pagoi më shumë se që lypi dhe, në mënyrë teatrale, hyri në atë dhomë mu sikur të kishte hyrë në ndonjë dhomë të pallatit mbretëror.
- Veç është me rëndësi që dritarja të ketë shikim kah deti dhe jugu të rrahë në xhama! – gëzueshëm tha.
- Edhe ka për të rrahur, mos u tremb, së paku këtu ajo s’ka për të të munguar! – Të gjitha të tjerat po, ke për të parë, mirëpo ti, sigurisht, e di se çka bën, - me një qortim që s’ fshihej ia ktheu kolegu i këtushëm.
Beogradasja e vogël, si e humbur shikonte rreth vetes, tavani i ulët, muret e rrjepura, dyshemeja e vjetër. Me një frikë hyri në dhomë duke e mbajtur fort një alamet torbe, duke mos ditur se çka të bënte më të. Jemi shtyrë nëpër atë hapësirë të ngushtë, në mes të dy shtretërve dhe dollapit, unë përzihesha me dëshirë që t’u ndihmoja, të dal një nikoqir i mirë.
Dy orë më herët, që kur nga gjyshja e mora vesh se në fqinjësi do të vijnë qiraxhinj të rinj, ndërsa nga arsimtari i artit se vajza është e viteve të mia, i kam pritur.
- Ajo do të mësojë në shkollën tonë – tha arsimtari – ndërsa babai i saj do të ushtrojë artin në të mesmen, të gjitha ai i ka rregulluar.
Posa e kam parë kur doli nga taksia e zezë, e regjistrimit të Tivarit, e kuptova se të gjitha dashurit e mia të mëdha deri në atë çast, kanë rrëshqitur nga ndonjë shkallë më poshtë në listën e të rëndësishmeve në jetën time.
Të gjitha e dallonin nga vajzat të cilat i njihja: kishte një hap prej mëzi kryelartë, një qafë si një mjellmë, buzët me ngjyrë qershie, sytë si vishnje të zeza... Atë natë e kam shkruar një vjershë që frymëzimi më doli si ajo doli nga taksia. As emrin e saj Isidora s’e dinte askush deri atëherë. Përveç meje, i cili disa ditë më parë, në një “Nama” të Titogradit e kam blerë diskun më të ri të Rade Vuçkoviqit, “Ashtu ka qarë Isidora”, që u bë një hit i madh. Unë, kuptohet, duke e shfrytëzuar rastin të shkuarjes në Titograd, në kontroll te mjeku i lëkurës, sepse nga dielli më kanë dalë do njolla nëpër duar, e kam kërkuar shitoren e “Jugotonit” që ta gjeja Miki Jevremoviqin më të ri me “Nëse ndonjëherë e takon Marinë”, por atë singl-pllakë askund s’e kishin. Të gjitha ishin shitur për tri ditë, ndërsa “Isidora” posa kishte mbërritur, andaj e bleva atë.
Edhe në klasën time kishte ardhur Isidora, Dora, Dorica, e bardhë, e hollë, skofiare, këmbëlehtë, që të gjitha vajzat tmerrësisht i bënte nevrike, me një shami të kuqe në kokë. Pikërisht me atë që të gjithë djemtë e shikonin të mrekulluar e që edhe më shumë e vente në dukje lëkurën e saj të shkëlqyeshme. Në fotografinë shkollore atij shtatori shkëlqente vetëm fytyra e saj e bardhë në mes të buzëqeshjeve të atyre evgjiteve të zeshkta të pasverës.
U ul pranë meje, e gëzueshme që më takon si të njohurin, edhe pse te gjyshja Milica kemi folur veç ndonjë fjalë. Isha krenar, i gëzuar dhe me drithërima, por që pesha e përgjegjësisë dhe të dëshmimit ranë në shpatullat e mia të ligshta, që nëna shpesh i përcillte me sy dhe përpiqej t’i përmirësonte me një beviplex të hidhur, që tundej me vezë dhe sheqer. Tash të gjithë shoqërisë kam qenë i detyruar t’i tregoj dhe dëshmoj se jam rritur edhe tërheqjes së vajzës nga kryeqyteti dhe, s’ ka vitamine dhe shurup që s’do ta pija me fund, vetëm që të kisha sukses. Mirëpo, e kam ditur, nuk jam aq naiv, - Popaji me spinaqin e vet është vetëm një figurë e filmit të vizatuar dhe, një lëng magjik për hallin tim nuk ka pasur në tregti.
Ishte verë e vonë dhe ishte e padurueshme të rrije në shkollë, ndërsa plazhi ishte mu aty dhe deti ishte i ngrohtë më shumë se kurrë. Kemi ikur nga orët, të gjithë ne djemtë dhe vetëm dy vajza. Njëra prej tyre gjithherë ka qenë Dora, s’duhej t’i thuhej dy herë. Ia mbushja mendjen të shkojmë në not deri te Kepi, e trimëroja se s’ është shumë, vetëm le të më përcillte... dhe doli në Kep para meje. Është mërzitur duke më pritur – më tha, më përqeshte, më ofronte ndihmë, të më ndihmonte të mos mbytesha. Pastaj u ngrit në këmbë, pastaj, qetë, sikur nga ndonjë karrige, kërceu në det nga shkëmbi më i lart, te i cili unë ende s’kisha mbërritur. Në krye!..
Ecja nëpër skajin e bedenit të kalasë së moçme, me buzë të thara dhe këmbë që më dridheshin, duke mos pasur guxim të shikoja në humnerë dhe Dora mrekullohej për guximin tim. Pastaj, me lehtësi si ndonjë mace, hipi në të njëjtin beden dhe vallëzoi, pezullonte, fluturonte mbi ato shkëmbinj të thepisur në të cilët shpartalloheshin tallazet e detit. Brengosesha, frikohesha, dhe isha fare i sigurt: askush në botë s’ishte më i dashuruar se unë!
Hyri me vrap në klasë m’u avit dhe me gëzim të madh më tha të mos pyes asgjë, vetëm ta heq fanellën time të kuqe, e solli shpinën dhe e hoqi atë të bardhën të sajën. I hutuar e kam qitur në trupin tim, ndërsa ajo veç rrinte në bankë veshur me fanellën time të re “Alhos” që e kish blerë në rrugën e “Vasa Miskin”-it në Sarajevë.
Me kujdestarin e klasës, në mesin tonë erdhi fluturim, si i marrë, i çartur nga hidhërimi, Profesori, figura e dashur e jona nga plazhi. Tërë ditën, ai profesor në pension, bashkëvendës i Dorës, rrinte shtrirë në rërë, në një dyshek fort të madh. I lartë sa dy të zakonshëm - ia dëftonte diellit ato koqet e tija shumë të mëdha që i dilnin nga brekët në të dy anët. Kënaqeshim t’ia shfrynim atë dyshek dhe u ushtruam mirë t’i përvidheshim dhe t’ia hiqnim tapën. Profesori menjëherë do të fundosej, gjendej në rërën e fortë, dhe shfaqja që pasonte e zbukuronte fundin e verës sonë.
Dora e kishte vërejtur se pas nesh kishte ardhur në shkollë dhe dëgjuar të kërkonte, “atë me fanellë të kuqe”, atë që më së shumti e bën nervoz, dhe t’i thoshte drejtorit se “banditi”, ka hyrë pikërisht në “atë klasë”. Tash na shikonte si një oficer SS gjerman ilegalët beogradas në serinë “Otpisani”, shkonte prej njërit deri te djaloshi tjetër dhe e mate. U ndal para meje, më shikonte, nuhaste, më merrte erë, dhe vetëm sa kam pritur që si ndonjë luan të lëpinte me atë gjuhën e madhe të kuqe, por prapë vazhdoi tutje. Dhe prapë u kthye dhe prapë më shikoi në sy, i picërronte sytë dhe me nervozë mërmëriti se bash përngjaj, por që nuk jam me fanellë të kuqe! Britma e triumfit dh e kënaqësisë ushtoi nëpër shkollë dhe në periferinë e afërt, kur Profesori pa kryer “punë” doli prej klase, ndërsa kujdestari i klasës vetëm sa na kositi me shikim, dhe u kërcënua se ai do të na i kallëzonte ne ato fanella tona... Edhe të kuqe edhe të bardha!
Isidora ishte trimëresha e shkollës, të gjithë djemtë si shtesë, edhe pse s’ishte e mundur, u dashuruan në të, ndërsa vajzat, më në fund, e mbështetën. Me fanellën e saj, në bankë me të, rrinte djaloshi i cili atij tetori të vonë të verës ishte qenia më e dashuruar në Botë, që me indiferencë e bënte “çishën”, duke u sjellë vërdallë palodhshëm.
- Këta qiraxhinjtë tuaj, më duket, sikur janë pak të krisur! – i thoshte gjyshja Milica Gjyshes time, ndërsa antenat e mia e kapnin secilën fjalë: - Ai ngrihet me nëntë sabahe dhe shkon në det zhytet e lahet, ndërsa kjo e vogla nga dy orë rri e bën me duar e këmbë para pasqyrës. E lëshon atë muzikën që e dëgjojnë në televizorë kur vdes ndonjë kokë e madhe, dhe me një fund të zi karum rreh me duar dhe këmbë. Babai vjen i lagur vjen dhe i mbledh ato çaklat e tija dhe shkon në Pyllin e Pishave të vizatojë do dreqër të tij. Por kurdo që i pyes për gruan, nënën, a e kanë, ku është, ikin dhe luajnë, bëhen të shurdhër dhe e ndërrojnë bisedën.
E kam ditur, më ka kallëzuar Dora, se në Beograd ka ndjekur shkollën e baletit, por që s’ka përmendur se edhe këtu bën ushtrime, madje, që herët në mëngjes. Tash e kam kuptuar pse drita në dhomën e saj fiket herët, - babai dhe ajo çohen që me natë, por që edhe të parët bien të flenë.
Vendosa që në ditëlindjen e Bibës, më në fund, ta puth. Do të luajmë ballo dhe dikush, si përherë, do t’i errësojë dritaret dhe unë atë rast nuk guxoj ta lëshoj, sepse nuk kam mundur të jetoj më në atë çështje pezull: a është vajza ime apo jo? Të gjithë kanë kujtuar se po, ndonjë herë mendoja edhe unë, mirëpo një puthje, e vërtetë, do të ishte një vulë që për gjithmonë do ta vërtetonte se jemi diçka më shumë se shokë të zakonshëm shkolle. Me vete kam marrë, përveç dhuratës, edhe pllakën me këngën për Isidorën, ndërsa “Marinë” dhe “Romanën” e ka pasur Biba, prandaj argëtimi ka mundur të fillonte. Nëna i ka shkuar te fqinjët, ndërsa babai në gjueti dhe e tërë shtëpia ishte e jona. Erdhën shtatë djem dhe nëntë vajza, mirëpo për mua dhoma u mbush tek kur arriti Isidora. Kishte veshur një fund të shkurtër baleti, ndërsa flokët i kishte lidhur me kordele të madhe dhe të bardhë, ashtu i ngjante një fluture bore. E ndriçoi atë dhomë të errësuar, u ndezën dritat apo vetëm shkëlqyen sytë tanë, s’e di më, por që në një çast iku terri, ajo fshehtësi e territ, që e dëshironim, që e ëndërronim, që grishte, që ia kishim frikën...
Biba pa pra ngarendte nëpër shtëpi dhe me një peshqir largonte erërat e tymit të cigareve, të verës dhe birrës, (“ka me më mbytë nëna”) që i kishin sjellë nën xhempera. Pija “Rubin Royal”, një verë deserti gjysmë e ëmbël – shkruante në etiketë, dhe në vete, duke u dridhur, me nguti e kam mbushur gotën e parë. E dyta ishte e lehtë dhe e ëmbël, shumë e ëmbël, prandaj jam habitur pse shkruan se ajo verë është gjysmë e ëmbël, kur ajo ishte fare e ëmbël. Edhe joshëse, xigiluese, më mbushte me ngrohtësi, m’i prishte kufijtë, dhe m’i hapte dritaret dhe, ma turbullonte të parit...
E shikoja Isidorën si luante, si fluturonte nëpër dhomë duke mos prekur në tokë, sikur nën këmbët e saja të ishte rrjeti i padukshëm i merimangës apo e bartin krahët engjëllorë, të cilët sytë e mi nuk mund t’i shihnin, por e kam ditur: vetëm engjëjt munden ashtu!
Isha gati të mbytesha në verë, e në krahun tim të brishtë u derdh Isidora, Vallëzuam, Rade këndonte për vajin e saj “kur jemi ndarë atje në bregun e detit” dhe buzët mia e prekën faqen e saj. E kishte të lagur dhe me kripë. U tërhoqa i befasuar dhe pashë sytë e saj të përlotur. Më shikonte me pikëllim – as që kujtoja se edhe ajo mundte ashtu – nisi të thoshte diçka, u ngulfat, plasi në vaj dhe iku nga dhoma. Isha i habitur, i marrë mendsh nga vera dhe aroma e saj, ndërsa i hidhëruar dhe i ofenduar pse më la ashtu para të gjithëve. E dëgjova nënqeshjen qëllimkeqe të shoqërisë që s’dinte se çka bënte nga vetja, duke na përcjellë ne dyve.
U ula, e mora shishen dhe pa kandar derdha në fytin e tharë, dhe pa shpëtim e laga xhemperin e ri të ngjyrës së kafes me qumësht, që nëna e ka thurur një muaj të tërë, sepse nuk e dinte si t’i punonte mangët. Në çastin e fundit kam arritur të dilja në oborr pa e bërë pis shtëpinë e Bibës, andaj kam hequr shpirt mbi lulet e nënës së saj. Kam vjellë vetëm me ngjyrë të kuqe, dhe kujtoja se i kishte ardhur fundi jetës sime të shkurtër dhe me vuajtje. Me vështirësi e kam çuar kokën duke dëshiruar që me zë ta lë amanetin, se nuk dua kurrfarë lulesh dhe fjalimesh patetike, por që në rrugën e fundit të më shoqërojë vetëm kënga për Isidorën. Kam hapur gojë, por që gryka dhe buzët i kisha shumë të tharbëta dhe fjala nuk dilte. Më hapej ngadalë para syve, shikova rreth vetes dhe pashë: Isidora rrinte në një bankë përpara meje, shikonte në det dhe qetë qante. Iu avita dhe u ula pranë saj, heshta dhe e luta Zotin të mos më kishte parë se si kam kthyer.
Gjithnjë e më rrallë jemi takuar pas mësimeve, por edhe në shkollë ishte e pavullnet dhe e rënë në mendime. Isha i bindur puna ishte se është nën ndikimin e vjeshtës dhe shiut, sepse e dija shpjegimin se - shiroku disa njerëz i ndërron shumë. E vjeshta e tëra ishte e turbullt dhe me lagështi, si dhe tallazet definitivisht na kanë përzënë nga plazhet...

- A më tha ti se dhomën e do për një vit, a? – me hidhërim gjyshja Milica e pyeti edhe një herë arsimtarin e artit. – Si një nxënës i gjorë, ç’është kjo tash, duan të shkojnë, po ku të gjejë unë tash në mes të dimrit të tjerë, a? E, po të kërcet ty fort, e ke bythën plot, rrogë, shet piktura, e unë?
Vdisja, as që merrja frymë në paradhomën e gjyshes, vetëm që veshët më janë zgjatur si gjethet e adamit që rritej aty, në teneqenë katrore me etiketën e djathit të lopës nga Osijeku.
- Po çka të bëj unë i gjori, kush më pyet gjë! Më ka lutur, miq dhe kolegë jemi, t’i gjej banesë, shërbim dhe të gjitha i kam bërë – u gjet në hall arsimtari. – E, për Zotin, e kam ditur se kështu do të dalë. Vajza nuk ka mundur më të qëndrojë pa nënën, e ka thirrur me telefon, i ka treguar se ku është dhe tash ajo vjen ta marrë. Tash, këto dy ditë, e shkon edhe ai – çka do të bënte vetëm këtu? Ata janë, Mila ime e dashur, këtu janë fshehur, kanë ikur. Vajza pas divorcit i ka takuar nënës, dhe kur për herë të parë është hidhëruar i ka thënë babait se dëshironte të ishte me të. Atij i ka mjaftuar pak, “hem e do deri në kupë të qiellit, hem është i lehtë në krye për marrëzira të ndryshme dhe kanë mbërritur këtu...
Do të bëja be se po ai taksia i zi nga Tivari, para shtëpisë së gjyshes e ka sjellë edhe gruan me bundë dhe me syze të errëta. Isidora ka pritur, ka vrapuar drejt saj dhe ka mbetur në përqafimin e saj, më duket një gjysmë dite. Është avitur babai, i ka përqafuar të dy dhe ashtu të bashkuar me një pozë qesharake, kanë qëndruar duke rënkuar, mërmëritur dhe qarë në mes të oborrit të gjyshes Milica, ndërsa dy plakat, unë dhe arsimtari kemi qëndruar në pragun e gjerë dhe kishim hapur sytë duke i shikuar.
Të nesërmen Isidora erdhi në klasë dhe me të gjithë me dashuri u përshëndet, ndërsa mua më tha se do të ndahemi “Atje”, kur pasdreke do të niset për udhë...
Pasdreke nuk kam qenë “atje”, nuk kam dashur të ndahem me të dhe më kurrë më vonë s’e kam parë Isidorën. Gjyshja të nesërmen më ka thënë se jam fort i pafytyrë dhe se vajza e gjorë ka hyrë në veturë duke qarë, mezi e kanë futur brenda të mos vonoheshin. Nuk dëshironte të udhëtonte, e të mos përshëndetej me mua, bash shumë ka qarë...
Ani çka – kam kujtuar, punë e madhe, ka qarë dhe ka pushuar, çudi prej çudive, të gjitha vajzat qajnë... – kam dalë me vrap nga shtëpia dhe pa e kthyer kokën pas kam shkuar te bedeni nga ku me Dorën kam ndenjur çdo ditë. Lotët derdheshin nëpër gurët e lëmuar, drejt në det, edhe me sy mund të shihej – sikur të shikonte kush – se si deti ngrihej si vinte batica. E shokët e mi naivë, torollakë dhe të thjeshtë, kanë besuar të bindur se batica shkaktohet nga ndikimi i Hënës, dhe budallallëqe të ngjashme!


AMIR S. NË GANXHAT E KOJSHIVE


Asaj natës së parë në shtëpinë e Razies, në dhomën e huaj, në shtratin e huaj, as që mbylli sy. E ka shikuar tavanin, i ka përcjellë me sy plasat nëpër të dhe i vinte të qante. Shihte fare qartë edhe pse ka qenë natë, edhe pse drita në dhomë ka qenë e fikur mund të shihte ata sy të pikëlluar të sutës dhe kaprollit në tapetën e madhe në mur, kundruall shtratit të tij.
U çua, e mënjanoi perden dhe shikoi në oborr që rrinte ngushtë dhe shtrëngueshëm në mes të tri shtëpie, të moçme dhe virane. Në mes të oborrit, të shtruar me kalldrëm, në degët e arrës rrinte varë një poç i madh elektrik, që hidhte dritë mu në dritaren e tij dhe i mblidhte të gjitha insektet e dynjasë.
Mendonte në shtëpinë e vet, në shtratin e vet, në shokët e vet, në shkollën e dikurshme...
Ka qenë lehtë të vendoset për shkollim, që ta vazhdojë në qytetin e madh, kur ai ishte larg, kur kujtimi në Sarajevë ishte vetëm Bashçarshia dhe aromat e saja dehëse, Vrello-Bosne dhe Alleja, “Bijelo dugme” dhe “Indexi”...
Tash këtu i duhej të shkonte në shkollë ku askënd nuk e njeh, të kthehet në shtëpinë që është e huaja, të mendojë në ushqime, në çorapet dhe brekët e pastra; ka ditur ndonjëherë edhe të kollitet, të ketë temperaturë dhe ta qesë barku... është dashur të jetohej.
Babai nuk ndenji të bunte te teto Razia, edhe pse ajo e luti dhe i bëri be.
- Për djalin mos ki dert, tash është fëmija im. Edhe njëqind vjet të jetoj, unë nuk do t’ju dilja hakut për të gjitha që ju keni bërë për rahmetliun dhe për mua! – i tha Razia duke e përcjellë deri te porta.
Ai ia dha dorën, iu falënderua dhe pastaj e përqafoi fort Amirin, e shtrëngoi sikur kurrë më parë.
Amirit iu duk sikur fliste me vaj, ndërsa i thodhte: të bëhej i mirë, që të mësojë mirë dhe të ruhej...
Teto Razien e njihte që nga vogëlia. Çdo verë, nga një muaj, me Akifin e vet e ka kaluar tek ata, në det. Aq shumë janë afruar me ta sa që kur nuk i kanë pritur më si turistë, por sikur të ishin kushërinj të lindur. Veç një sofër shtrohej, ndonjëherë kanë shkuar bashkë në plazh dhe çdo natë, deri vonë, në oborr nën tendën e hardhisë kanë biseduar gjatë e gjatë.

E vendosi në dhomën përdhese, pranë derës së shtëpisë. Nën shkallët që çonin në kat, në dy dhomat e tjera të shtëpisë së Razies, ishte një banjë e vogël dhe një magazinë. Dhoma ishte e madhe, në mes të saj ishte shtrirë një qilim i madh me lara, ndërsa poçin elektrik, që ishte në vend të lusterit, mund ta prekte me kokë. Në dritaren e vogël dhe të ngushtë ishin grilat prej metali, ndërsa në pragun e shtëpisë ishin dy teneqe të marmelatës në të cilat lëshonte aromë fisligeni.
“Jam në hapsanë, ndërsa jashtë është avllia e mallkuar, nuk kam shpëtim” – mendonte duke u kujtuar lektyrës shkollore...; shtrëngohej të mos e kaplonte vala e lotëve që ishin gati dhe prisnin në kapakët e syve.
Mëngjesi i parë i Amirit në Sarajevë lindi i mjegulluar, por që dielli shpejt doli dhe premtoi një ditë të bukur shtatori. Ishte zgjuar, por rrinte në shtrat i mbuluar deri në fyt dhe s’ dinte çka të bënte. Në shkollë duhej të shkonte pasdreke dhe s’ kishte kurrë një obligim. Priti ta thërriste teto Razia, që ta pinte një gotë çaj ose qumësht, ashtu siç ka qenë mësuar në shtëpi.
- A ke fjetur mirë, djalosh? – ishte e gëzuar ajo në shkallë.
– Eja, lart, more, ne qe një gjysmë ore po pimë kafe!
U pastrua dhe u vesh, mandej me marre e me pritesë, hipi nëpër shkallë dhe, kur qe në gjysmë, u ndal dhe vuri vesh.
Razia me zë të lartë i fliste dikujt se me vite te prindërit e tij, me rahmetliun Akifin, i ka kaluar verat. Burri i gjorë, për të zënit e frymës, ka kërkuar derman duke shëtitur nëpër Pyllin e Pishave, gjatë bregut të detit. Ndërsa ajo në “Plazhin e Grave” e ka lutur Allahun, diellin dhe ujin squfurik t’ia falin një fëmijë, që digjej e përvëlohej për të.
- Edhe brekët e Akifit i kam sjellë tri herë nëpër gurin në det, ashtu siç më kanë mësuar, dhe jam djegur çdo ditë në diell, dhe atë ujin e qelbur e kam pirë dhe, kot!... – dëgjonte Razien e shqetësuar...
- Është dashur, Rozë moj, ai Akifi yt çdo ditë të ta ngulë, çfarë deti, gjepura! – me lezet qeshte mysafirja.
- Turp, moj rospi, veç ato punë i ke në mend! – qeshte Razia.
Kur më vonë i njoftoi komshinjtë, Amiri e vërejti se Semra, fqinja nga shtëpia Dedos, kurrë nuk ka mundur ta hidhëronte Rozin, siç e thërriste me sherri.
Razia e donte atë dhe të gjitha ia falte, asaj që ishte së paku nja dy decenie më e re.
Ai e pinte qumështin, ato i ofruan kafe dhe cigare.
Semra gëzueshëm e pyeti për shkollën, për të gjitha; i tha se e ka edhe ajo një kushëri student, një djalosh të hijshëm, si Amiri.
- Pa shihja syrin, moj, shiko, një gjysmë të Sarajevës do ta rrotullojë ky fëmija yt! – qeshte dhe e thumbonte Razien.
Amiri i turpëruar me padurim priste që fqinja të shkonte, veç edhe ajo i mungonte, sikur të mos i mjaftonin hallet e tij...

Klasa e tretë të shkollës së mesme të mësimit të orientuar, drejtimi teknik dentist, klasa e tretë dy, ishte një paralele e mirë dhe të shoqërueshëm. Vajza dhe djem të qytetit, me foret dhe fazonet e tyre dhe, që të gjithë në mes vete njihen mirë, ndërsa vetëm ai ishte i ri dhe nga larg. Prej shkolle ngutej për në shtëpi, thoshte se është i uritur, se mezi që pret të hajë darkë, ndërsa në të vërtetë ai ikte në vetminë e dhomës së vet, në atë vendstrehim nga të panjohurit, të huajt.
“Nuk jam unë për këtu!” – mendonte, ndërsa Razies i përgjigjej se nuk mund të delte natën me shoqëri, sepse ka shumë për të mësuar...
Jasna, një vajzuke e lezetshme, bionde, që rrinte në bankën pranë, e thirri në ditëlindje, do të shkojnë të gjithë të klasës, do të jetë një gazmend i vërtetë, pleqtë janë në shtëpinë për pushime, lezet, birra - një vagon...
Ky nuk shkoi, kishte marre për këpucët e veta, ndoshta demode, kishte frikë për theksin e tij, nuk i kupton shpotitë e tyre, e ai shpesh as që kupton se për çka flasin dhe për çka qeshen ashtu si të marrë...
Dritarja, pamja e saj në oborr, në atë botë të vogël – e vetmja gjë që këtu tash e njeh mirë, ishte një ambient në të cilin më së lehti e kalonte vetminë e vet.
Pitet dhe dollmat e teto Razies, hurmadiet dhe kadaifi; cokatja e vazhdueshme e Dedos me çekiç dhe daltë, dhe ajo mërmëritje e bezdisshme; këngët e Semrës dhe ngarendja e çdoditshme nëpër oborr; vrapimi i Shefikës dhe Tufit pas Dinos; shkundja e zbokthit nga pardesyja e tij... i jepte ngjyrë vjeshtës së hershme sarajevase të tij...
- Sy, kur të kthehesh prej shkolle, bjerë qebapa nga Bashçarshia, hajt, pashë nënën, qe paratë, le të shtjerë në somun edhe mjaft qepë. Hajt, sy, bëj sevap, shih si jam ligështuar, të puth Semra! – vraponte pas tij me gëzim dhe ia fuste dinarët në dorë: - Merr edhe për vete, Rozi, patjetër!..
Hanin qebapa, Semra, fëmijët e saj, Razia dhe ai.
Në dhomën e vogël pranë rrinte e palëvizshme vjehrra e saj dhe Semra në një tabaka ia sillte qullin që ajo e hante çdo mbrëmje.
- Ki ujdes! – i pëshpëriti Razia: - Ajo ka zemër...
- ... më të madhe se sisën! – ndërhyn Semra duke qeshur, pastaj u bë serioze, e shikoi Amirin dhe i tha që të bënte qejf derisa është i ri, pa halle, derisa jeta të mos e shtrëngojë nga të gjitha anët... – i fliste kështu djaloshit, i cili ishte i sigurt se më të munduar se ai në këtë botë nuk kishte.
- A është lajmëruar Haruni, a do të vijë shpjet këtu? – e dinte Razia dhe çka e mundonte.
- Duhet të vijë diku kah fundi i muajit të ardhshëm, nëse e lejojnë. Atje në atë punishte në Irak janë sikur në burg, s’ka asgjë, as njeri, shkretëtirë, mori, veç që rrogat i kanë të mira. Qe, kam mjaft para, asgjë nuk më mungon. Kujton se unë e kam lehtë me dy fëmijë. Midhadi është në klasën e parë, ka nevojë për ndihmë, ndërsa unë gjë s’ di... Amra - në foshnjore, e ajo e mjera vetëm në atë dhomë vetëm, mos vet, kupton... ti s’ paku e di... Mirëpo Zoti e ka dhanë Semrën të gjallë, të gëzueshme, s’ dorëzohem unë, Rozi ime, s’ jepem, këndoj edhe kur më vjen të qaj... – shfreu thellë.
- E di, të gjitha i di, edhe si ky Dedo baksuzi, çdo të parin e muajit ju kapet për para, se duhet t’u dërgosh atyre të tuve në Hercegovinë dhe, si duket të jesh pa mashkullin, të gjitha i di. Mirëpo Allahu të ka dhënë fëmijë të artë, të ka gëzuar me ta, t’i ruajt, shpirti i Rozit!..
Amiri shikonte se si Semra me lezet hante një mollë të madhe plot lëng, shikonte dhëmbët e saj të shëndosh, shihte si i rridhte lëngu i tharbët prej goje. Fillimisht kujtoi sa e bukur është ajo, sa e gëzueshme që ishte, sa kënaqësi është me të, shumë më kënaqësi se me shoqet në shkollë, edhe pse ajo i kishte, as vet s’e di sa, nja tridhjetë vjet...
Të shtunën u ngrit më vonë se zakonisht, doli në dritare dhe e pa Dinon që i avitej Dedos. Kishte kërkuar që ta ndizte cigaren prej tij, ndërsa Dedoja me rreptësi ia shkrepi se atje poshtë sokakut është kiosku dhe se aty ka shkrepëse, andaj le të blejë për vete. Dinoja vetëm buzëqeshi dhe doli nëpër kapi. Në atë çast, në pragun e shtëpisë së tij, e para me të hyrë në oborr, kërceu babai dhe nëna e tij dhe të brengosur shikuan në kapinë e mbyllur, nëpër të cilën kapërceu djali i tyre...
Dinoja ka qenë, të gjitha tashmë ia kanë kallëzuar, student i vitit të dytë të Zhurnalistikës, ndërsa tash gazetar i parë në “Naši dani”. Për tekstet e tij gazeta edhe është shitur më së shumti. Ishte i mavijosur në fytyrë, edhe me qeska të syve edhe më të nxira, i gjatë, por i kërrusur. Flokët e gjata gjithmonë të yndyrshme i hidhte pas koke, ndërsa në cep të buzëve mbante bishtin e cigares...
Amirit i ngjasonte në një figurë nga stripat, por që s’i kujtohej se cili...
- Ta them unë ty, Rozi, nuk bëhen fëmijët në pleqëri, prej materialit të vjetër del malli i dobët. Pa shihe si duket – asfare, i shëmtuat, i heshtur, i keq.
Semra ishte një njohëse e mirë..., ndërsa Razia për këtë sa herë i thoshte se është një djalë i mirë dhe i urtë, por që këta pleqtë baksuza do ta luajnë mendsh plotësisht. Ata veç vrapojnë pas tij, vishe - zhvishe, a ke hëngër - a ke pirë, a e ke bërë shurrën - a e ke bërë kakën?.. Këtë vit është dobësuar shumë, është tkurrë në krahë fare, ngjyrën e fytyrës e ka të keqe...
Po atë natë, kur Amiri u bë gati të binte të flinte, pasi që sa e sa herë i kishte lexuar Alan Fordët që i kishte në dhomë, nëpër dritare dalloi se kah fundi i oborrit, mu pranë murit afër kapisë, kaloi një figurë. E njohu Irfanin, kushëririn e Semrës, studentin dhe u habit pse ashtu, në atë kohë, ikën nga e afërmja e vet....
E zgjoi kënga e Semrës, e kishte ngritur zërin, të shëndoshë, fshatarak, ashtu siç vetëm dinte. U ngrit pa qejf, shikoi përtej dritares dhe e pa se si ajo, në mes të oborrit lante qilimin. Në këmbë kishte të mbathura do çizme të shkurtra, ndërsa fustanin e shtëpisë e kishte ngritur deri mbi ije, e kishte futur mes këmbëve dhe qëndronte në gjunjë lakuriq, në atë qilim punë dore. Amiri i shikonte ato këmbë të bardha, ia shikonte gjinjtë, e mëdha dhe të çliruar në atë fustan të hapur në gjoks, e pa si i frynte ballukes së ballit që ta hidhte pas koke. Rrinte pas perdes si i gurëzuar, por kur kah ai ajo e ktheu atë prapanicën e madhe rrotullake, kur i vërejti shalët lakuriqe, aq të bardha si bora, zuri të dridhej. Ia mori sytë ajo bardhësi e brekëve të saj, që i ishin rrasur në të çarë të prapanicës dhe, i mbeti fryma...
Nuk e vërejti në derë të dhomës teto Razien, kur ishte hyrë me qëllim që ta zgjonte, e ajo kur e dalloi se sa ishte dhënë pas shikimit jashtë në oborr, iku jashtë dhomës.
Pas pak Amiri dalloi se diçka me hidhërim dhe me nervozë kjo i fliste Semrës.
Ajo vetëm buzëqeshi dhe, posa Rozi hyri brenda në shtëpi, u soll, shikoi kah dritarja e tij dhe ia bëri me sy...
Tërë ditën e kapërceu në një turbullirë që s’e kishte përjetuar deri atëherë. Nuk doli askund, nuk mundi të hante drekë, andaj Razia u brengos, orë e çast zbriste poshtë ta shikonte. Rrinte ratë dhe iu kujtohej vitin e kaluar Olga Prohaskowa, mysafire e një hoteli në të cilin ka punuar si kamerier dy muaj.
Me të, një vajzë jo fort e bukur nga Praga, për pak sa nuk ka... Se ajo kanë qenë më të bukura dhe më tërheqëse Ute Reich dhe Renata Witkova, me të me krenari ka shëtitur nëpër korzo. Ka shkuar në vende ku bëhej muzikë, kanë luajtur dhe vallëzuar, janë puthur dhe ledhatuar, por Ollga ka dashur, ajo ka pranuar! Ajo pas mesnate, në plazhin e hotelit i është dorëzuar e tëra, pak ka munguar, ndonjë minutë...
– Ollllgaaaaaaa! – u dëgjua në bregun e qetë të detit çirrja e nënës së saj.
Ajo me robëdëshambër, kishte dalë jashtë hotelit që ta kërkonte, e krisur nga frika dhe u gjend bash kur..., e ajo qëndronte shtrirë pranë tij, brekët veç i kishte hequr, merrte frymë ashtu...

- Sy, kallëzoi Dedos çka ndodhë, nëse dikush, kështu, këtë bash-Boshnjak, e lan me ujë valë? – e nguci qiraxhiun e vet Semra e krisur.
- Çaj prej ahu! – pa ndonjë qejf që të futet në lojë, iu përgjigj nxënësi i klasës së tretë.
- Djalosh, po çka bëhet kur Herën e mbështjell në petë të pites?
- Pite me mut! – kënaqej Plaku, ai plak rrotullak, matuf që s’ dinte tjetër, por të përqeshte...
Ky gjatë tërë ditës dinte të rrinte para derës së shtëpisë dhe të gdhendte ndonjë dru. E kur i avitej ndonjë kalimtar për ta parë atë artizanat, ai e mbulonte me një pecë që e mbante pranë.
S’ ishte martuar kurrë, andaj Semra e gërgiste se do të mund ta merrte Rozin, meqë ajo tash është e vejë, e ky qeshej tinëzisht.
- Mazallah, pas atij Akifi!.. Mos e bëj Zot, ajo do të ishte sikur pas bakllavasë të fusësh në gojë farmak! – rrëqethej Razija, ndërsa Dedoja qeshej që Akifi doli bakllava.

Nëntori erdhi me furi, erdhi edhe bora e parë, e Amiri i rrasur mirë nën jorgan, para gjumit, e mori gazetën e pëlqyer “Startin” dhe nisi ta lexonte një lakuriqe.
Një trokëllimë e lehtë derë, pastaj krikëllima se dera hapet, e detyroi Amirin që atë revistë shpejt ta fuste nën shtrat.
Në dhomë u fut Semra, në këmishë nate, me një xhemper krahëve, ndërsa në këmbë kishte pantofle të zeza. I tha se nuk ka mundur të flinte, se e ka parë dritën në dhomën e tij, andaj erdhi që t’i bëjë shoqëri, që të bëjnë muhabet...
Amirit iu zu fryma, sikur të ishte zënë në hajni, u shtang duke e shikuar atë me habi...
- Po a nuk do që të bëjmë llafe, po shkoj, pra? – i tha ajo e pasigurt...
- Jo, jo, rri, po mirë!.. – belbëzoi ai.
- Bërr, sa ftohtë që është këtu! Shtyju pak të hyjë edhe unë nën jorganin tënd! – i tha Semra dhe, pa e pritur përgjigjen e tij, iu fut nën mbulojë.
Rrinin dhe s’ flisnin, e ai ishte tkurrur, kishte hyrë në krahë. E ndiente pranë vetes atë trup të trashë e të majmur, e ajo iu fut dhe ngrohej me trupin e tij. Gjinjtë e saj të mëdhenj e të butë, e shtypnin atë trupin e dobët të tij, ndërsa këmbët ia futi në mes të tijave dhe e trazuan. Kjo e bëri që edhe ai ta prekte me duar, iu fut nën krah dhe kokën e mbështeti me kokën e saj. Meshkujt ashtu bëjnë, kishte parë në filma.
Ajo ia futi dorën nën pizhame, ia qiti dorën në bark dhe, zuri ta ledhatonte në kërthizë. Ai i mbylli sytë dhe s’e besonte se kjo po i ndodhte...
“Po si kjo, këtu, kështu!” – e trazuan mendimet, ndërsa dora e saj iu rras nën brekë. Ai e dëshironte atë punë, prekjet e saj, i dukej se i ishte rritur, i bërë i fort dru, por prapë kishte frikë se s’ ishte ashtu dhe ajo do të dëshpërohej. Ajo ia preku, e pa se ishte i shtrënguar, i dridhej...
- Mashalla, mashalla, po sa i madh na qenka! – shpotitej ajo, e ky, në këtë çast kaq serioz, s’e kishte në mend të bënte lojëra...
Ajo e mori në dorë, me atë dorë ëuditërisht të madhe që dinte të bënte punë... Pastaj ia mori dorën e tij dhe ia futi nën barkun e saj. Ajo ishte lakuriqe dhe gishtat e tij u ngatërruan në pyllin e fshehtë. Kur e preku atë të çarën e lëngshme, ai i eksplodoi. Ia derdhi tërë lëngjet e veta në dorën e saj, nëpër barkun e saj, nëpër shtrat.
U qetësua shpejt dhe i vinte turp, të humbte diku.
Semra edhe ndonjë minutë merrte frymë me vështirësi, e shtrëngonte me këmbë, i rrasej, pastaj edhe ajo u qetësua. Pastaj prapë u ngjallë, u ringjallë, shpotitej me të, e pickonte, e gicilonte, e prekte gjithkund, e përqeshte sa i vogël ishte tash, i vockël...
Ai kishte dëshirë të qante, të bërtiste, të zhdukej dika...
Semra doli nga shtrati, i tha se është vonë dhe u ngrit. Këmishën e natës e kishte të ngritur lart mbi shpinë, e Amiri si i magjepsur e shikonte prapanicën e saj që shkëlqente nga drita që vinte prej oborrit. Në çast ai iu zgjua, kur as që e priti, kur ishte fjetur, ai u çua, u bë hu, donte të pëlciste. Ky kërceu nga shtrati, e kapi atë me të dy duar pas shpine, e shtrëngoi me trup, zuri t’ia puthte qafën, e duart i humbi në ato sisat e saj. Ajo u mbështet në pragun e dritares, flokët iu derdhën në fisligen dhe, me dorë i ndihmoi ta gjente rrugën. Ai rrëshqiti në të, deri në rrënxë, e tërhiqte nga pas, e rrëmbente, s’ e lente të lëvizte, dëshironte ta kishte aty gjithherë. Ai ia qiti duart në vithet e saja të majmura, e ledhatonte, ia shtrëngonte me sa fuqi, e pickonte, s’e kishte imagjinuar kurrë ashtu. Ajo merrte frymë vështirë, mbahej për perden, fryma e saj bënte avull në xham të dritares, ajo i rrasej atij trupi të dobët pas. Ajo ia kapi dorën dhe, si ndonjë shakë e çmendur ia ngjiti me dhëmbë. Ai e hëngri buzën dhe nuk bërtiti nga dhimba. Ai zu të dridhej, të shtrydhej e ajo me sa fuqi e shtrëngonte, e thithi të tërin, s’e lëshoi fare...
U qetësuan njëkohësisht, merrnin frymë me vështirësi, gjithnjë e më qetë.
Amiri, i mbështetur në shpinën e saj, dalloi jashtë se si Dinoja rrinte në pragun pranë shtëpisë së tij. “Sigurisht është i dehur!” – kujtoi dhe, me tërë fuqinë, u hodh në shtratin e vet. Edha ajo u shtri pranë tij, e përqafoi, e puthi në faqe dhe qeshi. Nuk mundi të besonte sa shpejt atë e zuri gjumi, por që ajo frymëmarrje e thellë thoshte se ende ishte gjallë. Rrinte shtrirë, ia shikonte profilin, ashtu si i përhumbur, ishte i lumtur, ishte krenar: ajo ishte e bukur, ishte e tija, e tëra, iu dha, atij...
Ia preku qafën, gjinjtë, ia uli dorën deri te kërthiza, ia shkuli pak ato qime nën... Pastaj humbi në atë, ia ledhatoi vithet, i shkri në atë zhgjëndërr të ëndërruar. Dëshironte prapë, prapë kishte fuqi, ajo e shkrirë merrte frymë, ndërsa ai kujtonte si t’i futej prapë, e të mos ia prishte gjumin, “A mund të bëjë vaki kështu?”, pyetej e habitej. Me duar, sa më lehtë që mundi, ia hapi kofshët, i doli përmbi, sa nuk i rrinte pezull, i kërkonte lulen e xhenetit. U ngrit mbi të, me kujdes dhe lehtë e zuri pozitën, e ajo në një çast i ngriti këmbët, e ai me furi i shtyp në të, humbi brenda në të. Nuk e dalloi a ishte fjetur apo zgjuar, por që as që e interesonte ajo punë, dëshironte që në atë pozitë të qëndronte sa më gjatë, të mos ndalej kurrë, të vdiste ashtu, të shkrihej e të tretej i tëri...
- Syri im i vogël, ti je më i krisur se unë! – mërmëriti ajo, ndërsa atij donte t’i delte shpirti dhe mundohej të merrte frymë.

I zgjoi një britmë në oborr. Kërcyen nga shtrati dhe panë Shefikën si vërriste dhe shkulte flokët dhe Tufin që kishte rënë në gjunjë mbi Dinon dhe mundohej ta çonte e drejtonte në këmbë. Në oborr, me ato brekushe të gjata, ngarendi Dedoja dhe Amiri u kujtua se tash për herë të parë e shihte se ecte, për herë të parë nuk rri në atë karrigen e tij para pragut të shtëpisë. Vrapoi edhe Razia me një plaf në shpinë, e rrëmbeu Dinon, e shkundi me forcë, e u kapi për koke, dhe duke shikuar qiellin me re të turbullta, vërriti, me një zë të çjerrë, tmerrues, një zë çfarë Amiri kurrë s’e kishte dëgjuar.
Semra doli nga dhoma me nguti, që të mos e vërente askush. Shkoi e iu avit Shefikës, e kapi me duar të forta, e shtrëngoi dhe e mbajti me sa fuqi, si ta ngulfaste, duke i thënë diçka pa u ndalur...
Dinoja ishte i ftohtë, i bërë dru, i mavijosur, më i zi se kurrë më parë.
- Siç duket, e ka tepruar me dozë! – qetë pëshpëriti mjeku që arriti me Ndihmën e shpejtë.
Të nesërmen Dinoja në tabut e la përgjithmonë oborrin e vet. Derisa xhenazja zbriste sokakut, Dedo te porta dridhej nga vaji. Razia s’e çoi kryet, e tërë e ënjtur, e zezë, e vrazhdë, e Amiri me sy e lypte Semrën. Ajo e kishte në kokë shaminë dhe shërbente kafe...
Me ditë nuk është shtrurë sofra, askush në avlli s’e foli një fjalë, ndërsa Shefika dhe Tufi, të qetësuar me mjete qetësuese, ishin sikur ndonjë bimë.
Amiri më pastaj kurrë s’i ka parë më, por e di se herë pas here ka ardhur motra e tij, sillte diçka nga tregu dhe bënte pak punë në shtëpi.
- Djalë i dashur, ti sigurisht je uritur fort, të të zien teto Razia pak groshë dhe e bën një pite, s’ do të hash ti nëpër qytet gjithçka!... – vinte ngadalë në vete teto Rozi.

Pas një muaji u kthye nga Iraku Haruni, burri i i Semrës, një burrë kryemadh, i fuqishëm, një zhurmaxhi i lezetshëm. Të gjithëve u kishte sjellë dhurata, edhe Dedos, dhe tërë ditën e shtynte Semrën që të ndreqej, të rregullohej për bukuri dhe të shëtisnin gjithkah nëpër çarshi.
Një të shtunë para kapisë e parkoi “treqindshin” ngjyrë portokalli, gati i ri.
Semra e puthi, u gëzua më shumë se fëmijët. Midhadi e ngriste dhe e ulte frerin e dorës, ndërsa Haruni e solli Razien duke e mbajtur për krahu, si me dhunë, që ta voziste pak.
- Eja, nxënës, afrohu! – iu drejtua Amirit.
- Mua askush nuk më fton, nuk do të rrehen, mos e thuaj, Zot! – iu dëgjua zëri Dedos nga ai vendi i tij.
- Ty do të shëtisim kur ta blejmë një kamion! – kënaqej Semra, meqë i ra në dorë.
Fluturuan nëpër shpatin e mëhallës, nën ta Sarajeva ngulfatej nga mjegulla.
- Nxënës, ti mëson për dentist, a? – e pyeti Haruni.
- Për teknik të dhëmbëve, jo për dentist, ndoshta më vonë... – qetë iu përgjigj Amiri.
- Po, po, ashtu po kujtoj, e tash duhet të ta gjejmë një..., të hyn në punë, - qeshej trashamani.
- Lere, more, djaloshin, çka i vjen hakut, shiko timonin, mos po na e thyen qafën! – hidhërohej Semra dhe e futi kasetën e Halid Beshliqit dhe me të zuri të këndonte me zë për të puthurën e parë, të harruar që kur...

Përktheu Hajro Ulqinaku

 

Copyright © by Balkanski književni glasnik – BKG, 2008.
CIP – Katalogizacija u publikaciji, Narodna biblioteka Srbije, Beograd 82 BALKANSKI KNJIŽEVNI GLASNIK, [Elektronski izvor] / Glavni i odgovorni urednik Dušan Gojkov.
– Elektronski časopis. Način dostupa (URL) http://balkanliteraryherald.com ISSN 1452-9254 = Balkanski književni glasnik (Online) COBISS.SR-ID 141175564
BKG 2 / 2008. Sveska 15.

Nazad