Đorđe Brujić

Đorđe Brujić, rođen u Karlovcu 1967. godine. Objavio četiri knjige poezije - "Novi pusti dani", Obodsko slovo, Podgorica, "Strah od šuma", Narodna knjiga Beograd, "Uputstvo za putovanje", Prosvjeta, Zagreb i "Kuća na ledu", Udruženje književnika Crne Gore, Podgorica.
Priredio "Savremeno pjesništvo Srba iz Hrvatske", Knjiga Stvaranja, Podgorica.
Urednik u časopisu za književnost i kulturu "Stvaranje" u Podgorici.

 

Đorđe Brujić

   

Tekst, poezija, dekonstrukcija

(Ranislav Ačković, San našeg jezika, UKCG, Podgorica)

Ranislav Ačković, San našeg jezika

Kada je kod Udruženja književnika Crne Gore objavljena knjiga pesama Ranislava Ačkovića San našeg jezika, u domaćoj književnoj javnosti ponovo je, ali sada na drugačiji način, problematizovano takozvano pevanje o pisanju, pevanje o jeziku, o njegovim sferama i pravcima, o njegovim granicama (granicama među dvama različitim jezicima) i njihovom „preklapanju“ u naizgled suprotstavljenim diskursima.

Da li je jezik pesme samo onaj prepoznatljivi poetski jezik i kakva ona postaje ukoliko se u nju uvedu drugačiji oblici, drugi jezici – nameće se kao osnovno pitanje Ačkovićeve poetike, u kojoj je bavljenje jezikom konstanta provučena i kroz njegove ranije zbirke. Eksperiment je, naravno, dozvoljen, a zanimljivo je i postojanje korespodencije među tim i takvim jezicima, gde je posebno interesantan njihov odnos prema svetu koji žele predstaviti/stvoriti.

Takođe je značajno primetiti (što je ustvari potpuno prirodno u ovakvim međuodnosima) da ova poezija u kontinuitetu, gotovo od prvog do poslednjeg stiha, održava vezu sa tzv. modernim senzibilitetom/izrazom, ali je, opet, drugačija, tako da iz nje proplamsava lirika kroz gotovo svakodnevne slike, kroz metafore i poređenja, iza kojih uvek, kao manje ili više prikrivena pozadina stoji jezik i stalno iznošenje protivrečnosti o njegovoj suštiti.

Zato bi se ova poezija grafički najjednostavnije mogla predstaviti kao, doduše, nespecifičan lavirint, sa jednim ulazom i brojnim izlazima, gde se, kao i u njegovom tkivu – jeziku, različitim pristupima otvaraju/zatvaraju putevi, osvetljavaju ili zatamnjuju hodnici u koje nas unosi i kojima nas vodi. Izvesnost, dakle, ne postoji.

U ovom pevanju pesničko ja, odnosno drugo ja, direktno je dovedeno u vezu sa drugim jezikom, govorom, a njegovi tragovi, odnosno tragovi smisla često su smešteni na marignu knjige, odakle se onda otvara mogućnost za produženim pisanjem, ili aktivnim delovanjem konstruktivnog čitaoca, što podrazumeva slobodu u podizanju ne samo metapesničke, nego i metajezičke nadgradnje. Čini se da ne bismo pogrešili kada bismo u ovakvim uslovima kazali da su reči i sintagme u Ačkovićevoj poeziji tzv. kodovi tajanstvenog jezika, koji izaziva da bude istražen i shvaćen.

Izvesno komplikovana razuđenost ove knjige prirodno nas usmerava prema neizbežnom sažimanju, gde bi, čini se, trebalo istaći dve kategorije – dekonstrukciju i preplitanje poezije sa onim što se u savremenoj kulturi obeležava konstrukcijom pop-art, bez obzira na nesumnjivu širinu njenog značenja.

Čini se, dakle, da je Ačković tvoreći ovakve tekstove krenuo od one Deridine poststrukturalističke misli, gde je dekonstrukcija sredstvo analize koje pokušava razgraditi konstrukcije u tekstu. Ona, naime, nastoji demistifikovati tekst iznošenjem njegove skrivene metafizičke strukture i time dosegnuti neimenovano, izbačeno ili prikriveno… U osnovi te ideje nalazi se pretpostavka da jezik nije nositelj apsolutne istine ili značenja, jer je relativan, te da ne postoji egzaktni međuodnos između značenja jezika i sveta koji jezik teži da predstavi. On (jezik) nije ogledalo stvarnosti, nego autonomni svet sa sopstvenim pravilima koja ne moraju nužno odgovarati stvarnosti.

Iz hermeneutičke perspektive dekonstrukcija je postupak različitih čitanja jednog teksta, bez pretpostavke da postoji jedno konačno značenje kojeg bi se trebalo domoći. Zbog različitih čitanja nastaje problem protivrečnih zaključaka, što opet na neki način potkrepljuje izrečenu tezu o lavirintu, pošto različitim čitanjima na videlo dolaze sakriveni prostori teksta, koji su neretko međusobno kontradiktorni. Zato je, svakako, važna dvojnost teksta koji se u ovakvim slučajevima može razumeti samo u odnosu prema drugim tekstovima, a dekonstruktivno čitanje zato jer traži aktivno učešće čitaoca.

Sa druge strane Ačković teži da rušenjem granica među jezicima (pa čak i dekonstrukcijom jednog jezičkog sistema) stvori novo jezičko biće, ili samo da pokaže kako ono postoji, kojim u poeziju uvodi netipičnu diskuzivnost, “pevajući” jezikom eseja, gradeći rečenične konstrukcije za koje je nezahvalno reći samo da su prozne, nego bi trebalo biti precizniji i reći da su one neretko “prozno-esejističke”. Da li se i u tome ogleda stav pesnika koji smatra da ništa ne postoji van jezika, da jezik može da stoji sam za sebe, da ima sve vitalne delove, i da pritom on apsolutno neskriveno utiče na čoveka/autora, da najdirektnije njime upravlja, namećući mu svoja pravila i zakone. Jezik kao savršen organizam koji preuzima kontrolu ne samo nad piscem, nego sve više i nad čitaocem, jezik kao samostalna tvorevina apsoluta.

U ovakav svet Ačković je uveo i kategoriju koja sa njim potpuno komunicira, koja mu je gotovo imanentna – pop-art, ili prožimanje književnog teksta i jezika mas-medija, gde se otvaraju prostori za istraživanje unutar teksta, odnosno traženje granica metafizike i takozvanih informacionih tehnologija.

Ni tu se pisac ne libi da bude direktan – on gradi pesme “Arbeit ist frei”, “Divlji u ekranu”, “Na TeVe ekranu”, “Ne na TeVe ekranu”…

Knjigu završava gotovo programskom pesmom “San našeg jezika”, a poslednje stihove: … na narečju sna iz našeg jezika,/do te mjere prihvaćenog,/kako bi se krvava svetkovina ispričala, a ne prećutkivala.

Ispod, ili iza, kao da stoji, da se oseti, Epikurov stav, koji je reinterpretirana u savremenoj književnoteorijskoj misli, u kome antički mislilac sažima: To nije za mnoge, već za tebe, jer smo nas dvojica jedan za drugog dovoljno velika publika.
 

 

Copyright © by Balkanski književni glasnik – BKG, 2009.
CIP – Katalogizacija u publikaciji, Narodna biblioteka Srbije, Beograd 82
BALKANSKI KNJIŽEVNI GLASNIK, [Elektronski izvor] / Glavni i odgovorni urednik Dušan Gojkov.
– Elektronski časopis. Način dostupa (URL) http://balkanliteraryherald.com
ISSN 1452–9254 = Balkanski književni glasnik (Online)
COBISS.SR–ID 141175564
BKG 3 / 2009. Sveska 22.

Nazad