Svetlana Kalezić-Radonjić

Svetlana Kalezić-Radonjić je rođena 1980. godine u Podgorici. Po obrazovanju je doktor književnih nauka, po pozivu poetesa koja aktivno objavljuje od svoje petnaeste godine. Član je organizacionog odbora Svjetskog festivala poezije koji se svake godine održava na Kubi. Ne pripada ni jednom udruženju književnika. Radi na Filozofskom fakultetu u Nikšiću, živi u Podgorici.
Kao posebna izdanja objavila je sedam knjiga poezije: Iz ugla ruže (1995), Cveće nedeljne samilosti (1997), Pozni dažd (1998), Zauzdati bezdan (2002), El manuscrito del silencio (Havana, 2006 – na španskom jeziku), Algebra naricanja (2008), Uporedna gramatika stradanja i strasti (2009).
Dobitnica je velikog broja nagrada i priznanja: Nagrada Festivala poezije mladih u Kikindi, nagrada Limskih večeri poezije, nagrada „Blažo Šćepanović“, Internacionalna nagrada „Les dix mots de la francophonie“, Brankova nagrada Matice srpske, Internacionalna nagrada „Nosside“ (apsolutna pobjednica), nagrada „Vuk Karadžić”, nagrada „Risto Ratković“, nagrada „Spasoje Pajo Blagojević”, Internacionalna nagrada „Le médaille de vermeil de l’Academie Européene des Arts“.
Pored pisanja proze, eseja i književne kritike bavi se i rok muzikom.

 

Svetlana Kalezić-Radonjić

   

Pravo na sopstvo

Samo određenje književnosti podrazumijeva da se o njoj ne može govoriti. Odnosno, može se govoriti, ali se ne može sve reći. Stoga nas spoznavanje književnog djela vodi uvijek približnoj, nikad apsolutnoj istini. U namjeri da oformi odgovarajući aparat kojim bi se omogućio govor o literaturi, nauka o književnosti barata mnogim kategorijama koje uglavnom teže da nas odvedu izvan književnosti same, i to najčešće u filozofiju, psihologiju ili sociologiju. Jedna od kategorija koja spada među one koje su najimanentnije književnosti, jer iz nje proizilaze, jeste ona koja označava skup literarnih tekstova sa zajedničkim obilježjima – žanr. Međutim, ni u ovom slučaju stvari nijesu jednostavne.

Da li je umjetnička priroda književnih ostvarenja u uskoj vezi sa žanrovima ili od njih uopšte ne zavisi? Kroče je smatrao da su žanrovi nešto spoljašnje što ne određuje književno djelo iznutra i što, zapravo, ne postoji, dok veliki broj teoretičara misli drugačije. Drugo pitanje koje se nameće, a kojim se odgovara i na prethodnu nedoumicu jeste: da li žanr postoji prije konkretnog književnog djela (što u velikoj mjeri podsjeća na stari filozofski problem: da li esencija prethodi egzistenciji, da li biće prethodi suštini)?

Svaka epoha je nudila različit odgovor – dok su klasicisti stvarali prema pravilima žanrova, oštro ih razgraničavali i njihovu čistotu uzdizali kao vrijednost, romantičari su odbacivali bilo kakvo stvaranje prema unaprijed zadatim kalupima smatrajući da prirodnost žanrova proizilazi iz same jezičke prirode i djela kao takvog. Čini se da je konceptualističko shvatanje žanrova ponudilo izmirujući odgovor – prvo su postojala raznovrsna umjetnička ostvarenja, pa se na osnovu njihovih zajedničkih obilježja došlo do stvaranja pojmova o poretku pomoću kojeg se književna ostvarenja grupišu. Dakle, po ovoj koncepciji - žanrovi su pojmovi stvoreni o već postojećim djelima.

Utisak koji se sve više nameće posljednjih decenija jeste da književnost polako napušta podjelu na žanrove. Još je Moris Blanšo krajem pedesetih godina pisao: "Važna je samo knjiga, onakva kakva je, daleko od žanrova, izvan podela, proze, poezije, romana, svedočanstva, u koje odbija da bude raspoređena i kojima odriče moć da joj utvrde mesto i odrede oblik. Knjiga više ne pripada nekom žanru, svaka knjiga potiče iz same književnosti koja unapred zadržava sve tajne i formule uopšte..." Književna produkcija se sve više kreće u pravcu brisanja granica među žanrovima, u pravcu pretakanja poezije u prozu, romana u dramu, eseja u roman, kritike u poeziju... i neminovno se nameće pitanje – da li savremenu literaturu karakteriše nepostojanje žanrovskih razlikovanja? Prije se radi o tome da ta razlikovanja više ne odgovaraju pojmovima koje su književne teorije iz prošlosti ostavile u nasljeđe. Kao takvim – teško im se povinovati, i sve je izraženija potreba da se razrade apstraktne kategorije primjenjive na savremena ostvarenja. Međutim, odricati postojanje žanrova znači, prije svega, odricati postojanje tradicije i veza sa djelima prošlosti, smatrajući da književni tekst ne postoji u kontekstu ostalih književnih tekstova. Upravo je književni kontekst ono što čini da se svako literarno ostvarenje bolje razumije, jasnije osvijetli.

Pojam žanra ili vrste preuzet je od prirodnih nauka, ali u umjetnosti i pored terminološke identičnosti postoji suštinska razlika. U literaturi ne važi čuvena definicija koju smo kao dvanaestogodišnjaci papagajski ponavljali na časovima biologije, ne znajući, zapravo, šta znači: ontogenija je kratka rekapitulacija filogenije. Ako u prirodi pojava novog primjerka ne mijenja odlike vrste, u umjetnosti je to ključni zahtjev i glavno određenje umjetničkog djela. Svaki tekst utiče na promjenu skupa svih književnih tekstova, vrsta se iznova mijenja sa svakim novim primjerkom. Najznačajniju formulaciju ovog problema ponudio je T. S. Eliot u svom eseju "Tradicija i individualni talenat": "Postojeći spomenici obrazuju među sobom jedan idealan poredak koji se modifikuje uvođenjem novog (uistinu novog) umetničkog dela. Postojeći poredak je potpun sve dok se ne pojavi to novo delo; a da bi se održao red i posle novine koja se nametnula, čitav postojeći poredak mora da se makar i najmanje izmeni".

Ne mogu a da ne pomislim na to koliko je tolerantniji književni sistem od ljudskog sistema. U književnosti je preoblikovanje postojećeg poretka uvijek dobrodošlo, dok se bilo koji vid pobune u društvu, ili prosto nepristajanja na psihologiju stada, oštro sankcioniše. U književnosti se postojeći poredak mijenja da bi se napravilo mjesto za tog literarnog pobunjenika, u životu natjeraju čovjeka da se promijeni da bi se uklopio u postojeći poredak. Tekst koji ne unosi nikakvu promjenu spada u literaturu drugog reda, čovjek koji ne unosi nikakvu promjenu spada u klasu prvog reda. Kako bi lijepo bilo biti dobra knjiga! Dobiti pravo na sopstvo i još dočekati da se sistem tome poraduje...
 

 

Copyright © by Balkanski književni glasnik – BKG, 2009.
CIP – Katalogizacija u publikaciji, Narodna biblioteka Srbije, Beograd 82
BALKANSKI KNJIŽEVNI GLASNIK, [Elektronski izvor] / Glavni i odgovorni urednik Dušan Gojkov.
– Elektronski časopis. Način dostupa (URL) http://balkanliteraryherald.com
ISSN 1452–9254 = Balkanski književni glasnik (Online)
COBISS.SR–ID 141175564
BKG 3 / 2009. Sveska 22.

Nazad